19 Kasım’da Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump, Shenzhen’de aynı masaya oturacak. Çin Dışişleri Bakanlığı tarafından resmen doğrulanan toplantı, üç ülkenin devlet başkanları arasındaki ilk yüz yüze üçlü zirve olacak. Çin, görüşmenin amacını dünya barışının korunması ve büyük güçler arasındaki stratejik istikrarın sağlanması olarak açıklıyor. ABD tarafı ise nükleer silahların azaltılması ile İran’daki savaşın gündeme geleceğini belirtiyor.1
Henüz ortada imzalanmış bir anlaşma, ortak bir dünya programı veya nüfuz alanlarını belirleyen resmî bir paylaşım planı yoktur. Bu nedenle Shenzhen Zirvesi’ni şimdiden yeni bir Yalta ilan etmek doğru değildir.
Fakat zirvenin kendisi yine de tarihsel bir değişime işaret etmektedir: ABD, dünyanın geleceğine tek başına karar veremediğini kabul etmek zorunda kalmıştır. Çin ve Rusya’nın dışlandığı, Washington’ın emir verdiği, diğer devletlerin uyguladığı tek kutuplu düzen çözülmektedir.
Bu gelişme bağımsızlık ve sosyalizm mücadelesi bakımından önemli bir imkândır. Ancak bu bir sonuç değildir. Amerikan tek kutupluluğunun gerilemesi, kendiliğinden eşit, adil ve barışçı bir dünya kurmayacaktır..
Üç Kutup mu Üç Büyük Devlet Vesayeti mi
Zirve öncesinde Aleksandr Dugin’in dolaşıma soktuğu bir dünya haritası tartışma yarattı. Dugin, haritayı kendisinin hazırladığını ileri sürmedi; onu internette bulduğunu belirterek üç kutuplu dünya zirvesinin arifesinde ifadesiyle paylaştı. Haritada Amerika kıtaları ABD’ye, Avrupa ile Afrika Rusya’ya, Asya ve Okyanusya’nın büyük bölümü ise Çin’e bağlanıyordu.3
Bu harita ne Rusya’nın ne Çin’in ne de Shenzhen Zirvesi’nin resmî programıdır.
Ancak haritanın temsil ettiği düşünceyi önemsiz saymak da mümkün değildir. Çünkü burada dünyayı üç büyük gücün çevresinde örgütleyen açık bir siyasal anlayış bulunmaktadır. Dugin de başka açıklamalarında çağdaş dünya düzeninin üç temel kutbunun Rusya, Çin ve Batı olduğunu savunmaktadır.4
Haritanın asıl sorunu sınırların nereden geçirildiğinden ziyade bağımsız devletlerin siyasal özne olmaktan çıkarılmasıdır.
Bu tasarımda Türkiye yoktur; İran yoktur; Hindistan yoktur; Brezilya yoktur. Afrika’nın onlarca bağımsız devleti, Latin Amerika ve Küresel Güney’in büyük bölümü yoktur. Bunların yerinde üç büyük gücün yöneteceği geniş nüfuz alanları vardır.
Bunun adı çok kutupluluk değil, üçlü büyük devlet vesayetidir.
Dünya bir imparatorluk masasının üzerine serilmiş harita değildir. Türkiye; Rusya’nın güney kanadı, Latin Amerika; ABD’nin arka bahçesi, Afrika herhangi bir devletin nüfuz alanı, Asya da bir büyük gücün doğal mülkü değildir.
Duginizm Bilimsel Sosyalizmin Müttefiki Değildir
Dugin’in düşüncesini yalnızca Rus ırkçılığı olarak adlandırmak yeterli değildir. Dugin klasik biyolojik ırkçılıktan çok, ulus devletlerin üzerinde yükselen medeniyet devletleri ve büyük mekânlar önermektedir.
Buradaki sorun yalnız Rus üstünlüğü iddiası değildir. Daha kapsamlı bir ideolojik dönüşüm söz konusudur: Sınıfların yerine medeniyetler, bölgesel ittifakların yerine imparatorluk kontrolündeki siyasal alanlar, bağımsız ulusların yerine büyük devletlerin çevresinde toplanmış topluluklar konulmaktadır.
Bu nedenle daha doğru tanım, Rus merkezli büyük devlet şovenizmi ve medeniyetçi imparatorlukçuluktur.
Duginizm, Atlantikçiliğe karşı görünmesi nedeniyle ilerici sayılamaz. ABD emperyalizmine karşı çıkmak, Rusya merkezli bir nüfuz düzenini kabul etmeyi gerektirmez. Bir emperyalist merkeze karşı başka bir büyük devletin vesayetine sığınmak bağımsızlık değildir.
Bizim açımızdan belirleyici olan, haritanın merkezinde hangi devletin bulunduğu değil üretim araçlarının kimin elinde olduğu, egemenlik hakkının ulusların elinde olup olmadığı ve emekçi sınıfların siyasal iktidarın öznesi olup olmadığıdır.
Medeniyetler arasındaki mücadeleyi sınıf mücadelesinin yerine koyan hiçbir düşünce, sosyalizmin ideolojik müttefiki olamaz.
Çok Kutupluluk Kendiliğinden Adil Değildir
Çok kutupluluk, önce bir güç dağılımını anlatır. Dünyada tek bir devletin belirleyici olmadığı, birden fazla güç merkezinin bulunduğu anlamına gelir.
Fakat bu güç dağılımı iki farklı yönde gelişebilir. Birinci yol; bağımsız devletlerin egemen eşitliğine, ulusların kendi gelişme yollarını belirlemesine ve uluslararası ilişkilerin demokratikleşmesine açılır. İkinci yol ise birkaç büyük gücün, çevresindeki ülkeleri denetlediği yeni nüfuz alanları düzenine çıkar.
Dolayısıyla çok kutupluluk kendi başına bir toplumsal kurtuluş programı değildir. Bir mücadele alanıdır. Bu alanın hangi yönde gelişeceğini, büyük güçlerin niyet açıklamalarından çok egemen ulusların direnci ve örgütlü emekçi sınıfların mücadelesi belirleyecektir.
Çin’in savunduğu eşit ve düzenli çok kutupluluk anlayışı bu bakımdan önemlidir. Çin’in resmî açıklamalarında, büyüklüğü ve gücü ne olursa olsun bütün devletler için eşit haklar, eşit fırsatlar ve eşit kurallar savunulmaktadır. Büyük devletlerin uluslararası meseleleri tekellerine almaması gerektiği vurgulanmaktadır.5
Bu yaklaşım, dünyayı medeniyet imparatorlukları arasında bölen Duginci anlayıştan farklıdır ve desteklenmelidir.
Fakat sosyalistler açısından hiçbir diplomatik açıklama tartışılmaz hakikat değildir. İlkeler, uygulamadaki sonuçlarıyla sınanmalıdır. Egemen eşitlik savunuluyorsa İran’ın, Hindistan’ın, Türkiye’nin, Afrika ve Latin Amerika devletlerinin bağımsız iradesi de aynı kararlılıkla tanınmalıdır.
Hiçbir ülke yalnızca büyük olduğu için masanın sahibi, diğerleri küçük olduğu için pazarlığın konusu olamaz.
Baş Düşmanı Belirlemek Diğer Çelişkileri Gizlemek Değildir
Türkiye bakımından başlıca dış bağımlılık ve tehdit odağı, ABD ve NATO merkezli emperyalist sistemdir. Türkiye’nin topraklarındaki yabancı üsler, NATO komuta zinciri, dolar merkezli mali düzen, yaptırımlar, askerî müdahaleler ve bölücü gerici yapılar üzerinden kurulan denetim somut bir tarihsel gerçektir.
Çin ve Rusya’nın ABD’nin tek taraflı hareket alanını sınırlaması, Türkiye dâhil bağımsızlık mücadelesi veren ülkelerin manevra alanını genişletmektedir. Amerikan tek kutupluluğunun gerilemesi bu nedenle nesnel olarak ilerici olanaklar yaratmaktadır.
Fakat buradan ABD’ye karşı çıkan her devletin her politikasının ilerici olduğu sonucu çıkarılamamalıdır.
Baş düşmanı doğru belirlemek, öteki çelişkiler karşısında susmak değildir. Öteki çelişkileri görmek de baş düşmanı belirsizleştirmek anlamına gelmemelidir.
Diyalektik siyaset iki yanlışa da düşmez. Bir tarafta bütün büyük güçler aynıdır diyerek ABD’nin mevcut askerî, mali ve siyasal üstünlüğünü görünmez kılan liberal eşitleme vardır. Diğer tarafta ABD’ye karşı konumlanan her gücün kendiliğinden dost olduğunu ileri süren kuyrukçu anlayış bulunmaktadır.
MDD çizgisi ikisini de reddeder.
Ayrıca Çin ile Rusya’yı tek ve sınıfsal bakımdan homojen bir Avrasya bloku olarak okumak da yanlıştır. Çin’in Komünist Parti önderliği, planlama araçları ve güçlü kamu mülkiyetiyle şekillenen sosyalist devlet yapısı ile Rusya’nın kapitalist sınıf ve mülkiyet düzeni aynı değildir.
Avrasya kavramı bu sınıfsal ayrımı örten ideolojik bir perdeye dönüştürülmemelidir.
Yeni Yalta mı
Shenzhen Zirvesi henüz yeni bir Yalta değildir.
Yalta Konferansı da yalnızca dünyanın paylaşılması toplantısı değildi. Almanya’nın savaş sonrasındaki yönetimi, Polonya’nın durumu, Birleşmiş Milletlerin kuruluşu ve Güvenlik Konseyindeki oy düzeni gibi konular ele alınmıştı. Bununla birlikte savaş sonrasında büyük güçlerin Avrupa üzerindeki nüfuzlarının belirlenmesi de Yalta’nın gerçek boyutlarından biriydi.
Kremlin, Shenzhen toplantısının yeni bir Yalta olduğu yönündeki değerlendirmeleri reddetti. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Rusya ve Çin’in diğer ülkeler adına karar verme niyetinde olmadığını açıkladı.6
Bu açıklama önemlidir ancak tartışma sürecektir. Çünkü siyasal düzenler yalnızca niyet beyanlarıyla değerlendirelemez. Ortaya çıkardıkları maddi sonuçlarla değerlendirilir.
Shenzhen’de başka ülkelerin geleceği hakkında, o ülkelerin halkları ve meşru temsilcileri dışlanarak karar alınırsa yeni Yalta uyarısı haklılık kazanacaktır. Buna karşılık görüşme nükleer savaşı önler, büyük güçler arasındaki gerilimi düşürür ve bağımsız devletlerin hareket alanını genişletirse dünya barışına olumlu katkıda bulunacaktır.
Bu nedenle zirveyi ne gerçekleşmeden mahkûm etmek ne de sonuçlarını görmeden tarihsel zafer ilan etmek doğrudur.
Biz her uluslararası gelişmeye şu ölçülerle bakmalıyız:
• Gelişme, emperyalist bağımlılık zincirini zayıflatıyor mu?
• Ezilen ülkelere ulusal egemenlik alanı sağlıyor mu?
• Stratejik kaynaklar ve üretim araçları kimin denetiminde kalıyor?
• İşçi sınıfı ve halkın; toplamda çıkarına mı, yeni ilişkide özne mi, yoksa pazarlık konusu mu oluyor?
• Bir bağımlılık biçimi ortadan kaldırılırken yerine yenisi mi kuruluyor?
Bu sorulara cevap vererek, ana tehdide karşı ortaya çıkan bütün uluslararası imkânlardan yararlanmak fakat ülkenin kararlarını, kaynaklarını ve geleceğini hiçbir dış merkeze teslim etmemek. Bizim dış politika sratejimiz budur.
İşbirliği yapmak ama bağımlılaşmamak. Ortak tehdide karşı yan yana gelmek ama kendi bayrağını indirmemek.
Türkiye Ne Yapmalıdır
Türkiye’nin önündeki seçenek Washington, Moskova veya Pekin arasında yeni bir efendi seçmek değildir.
Türkiye, NATO bağımlılığını ve yabancı üsleri tasfiye ederken başka bir büyük güce askerî, mali veya teknolojik bağımlılık kurmamalıdır. Bağımsızlık, bir merkezin yörüngesinden çıkıp diğerine girmek değildir.
Nükleer savaş tehlikesini azaltacak bütün görüşmeler desteklenmelidir. Dünyanın en büyük nükleer silah stoklarına sahip ABD ve Rusya, silahsızlanmada ilk ve en büyük yükümlülüğü üstlenmelidir.
İran, Ukrayna veya herhangi bir bağımsız devlet hakkında o ülkenin halkı ve meşru temsilcileri karar vermelidir.
Bütün devletlerin egemen eşitliği savunulmalı; dünyayı nüfuz alanlarına bölen açık veya örtülü bütün tasarımlar reddedilmelidir.
Türkiye’nin bağımsız dış politikası yalnız diplomatik manevralara dayandırılmamalıdır. Bağımsızlığın maddi temeli kamuculuk, planlı ekonomi, savunma ve teknoloji üretimi, enerji egemenliği, gıda güvenliği ve güçlü bir emekçi halk örgütlenmesidir.
Ekonomisi yabancı sermayeye, enerjisi dış kaynaklara, savunması NATO sistemlerine ve maliyesi uluslararası fonlara bağlı bir ülke, masada bağımsız davranamaz.
Bağımsız dış politika, bağımsız ekonomiyle mümkündür.
Yeni Bir Efendi Aramıyoruz
Shenzhen Zirvesi, Amerikan tek kutupluluğunun sürdürülemez hâle geldiğinin önemli bir göstergesidir. ABD artık Çin’i ve Rusya’yı dışlayarak dünyayı yönetememektedir.
Bu gelişme ezilen dünya için bir olanaktır fakat henüz ezilenlerin zaferi değildir.
Zafer, kutupların sayısının artması değildir. Zafer, ulusların bağımsızlaşması, ulusların egemen olması ve emekçi sınıfların siyasal iktidarın öznesi olmasıdır.
Biz tek kutuplu Amerikan hegemonyasına karşıyız. Fakat dünyayı üç büyük devletin nüfuz alanlarına ayıran bir düzene de karşıyız.
Bizim hedefimiz üç gücün dünyası değil bağımsız ulusların, egemen halkların ve emekçilerin dünyasıdır.
Yeni bir efendi aramıyoruz.
Efendisiz bir Türkiye, ayrıcalıksız bir dünya istiyoruz.
Başlıca Kaynaklar
1. Çin Dışişleri Bakanlığı, Şi Cinping’in Çin Rusya ABD Zirvesi’ne ev sahipliği yapacağına ilişkin açıklama, 16 Kasım 2026. Bağlantı
2. Reuters, Çin ve ABD iş dünyası temsilcilerinin Shenzhen APEC Zirvesi’ne katılımı ve üçlü görüşmenin gündemi, 16 Kasım 2026. Bağlantı
3. Aleksandr Dugin, X paylaşımı, üç kutuplu dünya haritası, 15 Kasım 2026, arşiv görünümü. Bağlantı
4. Aleksandr Dugin, The Messiah Is Delayed, The Fourth Political Theory, Kasım 2026. Bağlantı
5. Çin Dışişleri Bakanlığı, Eşit ve Düzenli Çok Kutuplu Dünya ve Daha Adil Küresel Yönetişim, 1 Eylül 2026. Bağlantı
6. Reuters, Kremlin’in Shenzhen Zirvesi için yeni Yalta benzetmesini reddetti, 17 Kasım 2026. Bağlantı