Fon soruşturmasında; siyaset, bürokrasi ve finans dünyasından tanınmış isimler tutuklanırken, AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan; “Hiç ummadığımız insanlar bu işlere girişmişler…” diyerek kendince durumu açıkladı.
Gerçekten öyle mi? Bir bakalım.
Eski bakanlar, milletvekilleri, başbakanlık danışmanları, bakan yardımcıları, Borsa İstanbul ve Merkez Bankası yöneticileri, SPK bürokratları, kamu sigorta şirketlerinin idarecileri, gelirler kontrolörleri, büyükelçiler ve akademisyenler…
Kamunun karar merkezleriyle özel sermayenin kazanç kapıları arasında yıllardır gidip gelen bir kadro düzeni kurulduktan sonra, soruşturmanın bu çevrelere uzanmasına neden şaşırıyoruz?
Öncelikle hukuk açısından zorunlu ayrımı yapalım: Tutuklama, mahkûmiyet değildir. Soruşturmada adı geçen herkes masumiyet karinesine sahiptir. Kimin hangi fiilden sorumlu olduğu, ancak delillerin tartışıldığı adil ve şeffaf bir yargılama sonunda belirlenebilir. Bu yazının amacı kişiler hakkında peşinen hüküm vermek değil, ortaya çıkan tablonun siyasal ve ekonomik zeminini incelemektir.
Başlıktaki “örgüt” sözcüğü de bütün şüphelilerin aynı suç örgütünün üyesi olduğuna ilişkin bir ceza hukuku hükmü değildir. Burada anlatılan, kamu gücüyle özel çıkarı birbirine bağlayan siyasal, bürokratik ve mali ilişki düzenidir.
Hiç Ummadık mı Gerçekten
Basına yansıyan bilgilere göre tutuklananlar arasında eski Bakan Fatma Betül Sayan Kaya, eski milletvekili Ertan Aydın, eski Bakan Yardımcısı Mustafa Aksu, eski Borsa İstanbul Genel Müdürü Korkmaz Enes Ergun, eski TCMB Başkan Yardımcısı Erkan Kilimci, eski başbakanlık başdanışmanı Abdülkadir Özkan, eski Türkiye Sigorta yöneticileri Taha Çakmak ve Gürol Sami Özer, eski SPK Daire Başkanı Erman Çete, eski gelirler kontrolörü Eren Yeşilyurt ile Kerem Alkin ve Emre Alkin bulunuyor.[1] Eski İstanbul Altın Borsası Başkanı ve eski İMKB Genel Müdürü Osman Saraç’ın da 24 Ekim’de tutuklandığı bildirildi.[2]
Bu isimler soruşturmanın ulaştığı kurumsal alanların haritasını göstermektedir: Siyaset, bakanlıklar, düzenleyici kurumlar, Merkez Bankası, Borsa İstanbul, kamu sigortacılığı, portföy şirketleri, özel sermaye grupları, akademi ve diplomasi…
Karşımızdaki pazar yerinde kurulmuş basit bir dolandırıcılık tezgâhı değildir. Karşımızda devletin ve finans sisteminin en itibarlı unvanlarının dolaştığı bir ilişkiler alanı vardır. Tam da bu nedenle “hiç ummadığımız insanlar” sözü gerçeği tersine çevirmektedir. Bu düzenin nasıl örüldüğünü ve nerede düğümlendiğini bilenler açısından, soruşturmanın söz konusu makamlara ve çevrelere uzanması şaşırtıcı değildir.
Belki şaşırtıcı olan, bu kadar geniş bir ağın bu kadar uzun süre denetimden kaçabilmiş olmasıdır.
Fon Vurgununun Ekonomik Anatomisi
Yatırım fonunun temelinde bir “güven” ilişkisi vardır. Yurttaş tasarrufunu profesyonel bir kuruluşa teslim eder. Fon yöneticisi de bu parayı yatırımcının ve kuruluşun ortak çıkarı doğrultusunda, belirlenmiş kurallar içinde değerlendirmekle yükümlüdür.
Fakat fon, ilişkili şirketlerin düşük dolaşımlı hisselerini satın almak; hisse fiyatlarını ekonomik gerçeklikle açıklanamayacak biçimde yükseltmek; belirli çevrelere çıkış imkânı sağlamak veya gerçekte bulunmayan bir zenginlik görüntüsü yaratmak için kullanılırsa yatırım aracı olmaktan çıkar. Küçük yatırımcının parasıyla belirli kişilere kazanç aktaran bir düzeneğe dönüşür.
SPK, daha 2025’in son çeyreğinde bazı serbest yatırım ve para piyasası fonlarının, fiilî dolaşım oranı düşük hisselerde şirketlerin gerçek mali büyüklükleriyle açıklanamayacak fiyat hareketlerine neden olduğunu gözlemlediğini açıkladı. Konunun 2 Aralık 2025’te Finansal İstikrar Komitesinin gündemine geldiği, bazı düzenlemelerin ise 2026 yazında yapıldığı yine SPK tarafından bildirildi. Kurul, ilişkili taraflar arasındaki teminatsız borçlanmalar ile olağan dışı fiyat hareketlerinin “sistemik risk” yarattığını açıkça kabul etmektedir.[3]
17 Eylül 2026’da yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar verildi. Bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyordu. Bu sayı sorunun birkaç hesap arasındaki sınırlı işlemlerden ibaret olmadığını göstermeye yeterlidir.[4]
7596 sayılı Kanun’da da fon malvarlığından, gerçek bir ekonomik amacı bulunmayan işlemlerle ilişkili taraflara, hâkim ortaklara veya üçüncü kişilere aktarılan değerlerin geri alınmasına ilişkin özel hükümler kurulmuştur. Kanunun böyle bir geri kazanım düzenine ihtiyaç duyması bile karşılaşılan sorunun niteliğini göstermektedir.[5]
Soruşturmadaki her isnadın mahkemede kanıtlanıp kanıtlanmayacağını bilmiyoruz. Fakat resmî kurumların açıkladığı veriler, sermaye piyasasının dar bir kesiminde kalmayan, yüz binlerce yurttaşın tasarrufunu etkileyebilecek bir “sistem sorunu”yla karşı karşıya olduğumuzu ortaya koymaktadır.
Unvan “Güven”in Teminatına Dönüştürülüyor
Böyle yapılarda eski bakan, eski milletvekili, eski genel müdür veya eski düzenleyici kurum yöneticisi olmak ayrı bir anlam taşır. Bu unvanlar piyasada güven, erişim ve nüfuz üretir.
Sıradan yurttaş bir fonun arkasında eski bir Merkez Bankası yöneticisini, tanınmış bir profesörü, kamu sigorta şirketinde görev yapmış bir idareciyi veya iktidara yakın bir siyasetçiyi gördüğünde şunu düşünebilir:
“Bu kadar itibarlı insanın bulunduğu yerde usulsüzlük olmaz.”
Oysa rant düzeninde kamusal unvan, özel kazancın teminat mektubuna dönüştürülebilir. Görev sırasında edinilen ilişkiler, bilgiler ve erişim imkânları; sermaye çevrelerinin hizmetine sunulabilir. Düzenleyici kurumla düzenlenen şirket, kamu görevlisiyle özel yatırımcı, siyasetçiyle fon yöneticisi arasındaki sınırlar silikleşir.
Böylece kamusal makam kişiye itibar kazandırır; kişi bu itibarı özel piyasada paraya çevirir; özel piyasada büyüyen servet de yeniden siyasete nüfuz sağlar.
Bu kapalı devre, mafya-tarikat-rant düzeninin ekonomik dolaşım sistemidir.
Mafya
“Mafya düzeni” denildiğinde akla yalnızca silahlı çeteler gelmemelidir. Mafyatik ilişkinin özü; hukukun yerine kişisel bağlantının, kamu kurallarının yerine himayenin, hakkın yerine ayrıcalığın geçmesidir.
İşi bilen değil “birilerini tanıyan”, hak eden değil bağlılığını kanıtlayan, kurala uyan değil korunacağına güvenen ilerliyorsa orada mafyatik bir düzen oluşur.
Bu düzende birilerinin birilerine her zaman ihtiyacı vardır. Siyasetçinin finansmana, sermayenin bürokratik kolaylığa, bürokratın gelecekte oturacağı yönetim kurulu koltuğuna, medyanın reklam gelirine, aracı kişilerin de bütün bu çevreler arasındaki bağlantıdan doğan komisyona ihtiyacı vardır.
Kimsenin açıkça emir vermesine gerek bile kalmayabilir. Herkes sistemin ne istediğini öğrenir ve ona göre davranır. Mafyatik yönetimin en gelişmiş biçimi, sınırların görünmediği fakat herkesin sınırını bildiği düzendir.
Tarikat
Düzen, kamusal aklın yerine biatı geçirmektedir. Tarikat yapıları ve bunların kurduğu ilişkiler, hme bir rant dağılım mekanizması olarak hem de rıza üretme aracı olarak yine bu düzenin sütunlarından birini oluşturmaktadır.
Liyakat yerine sadakat, eleştiri yerine itaat, kurum ahlakı yerine cemaat bağlılığı yerleştiğinde bürokrasinin tamamı tarikatlaşır. Yöneticiye itiraz etmek kuruma ihanet, yanlış kararı sorgulamak davaya zarar, usulsüzlüğü bildirmek ise arkadaşını satmak sayılır.
Böyle bir yapıda dürüst insanın önünde üç yol kalır: Susmak, dışlanmak veya düzene uyum sağlamak.
İşte sağlam elma ile çürük elma arasındaki ilişki burada önem kazanıyor. Sağlam elma, yanındaki çürük elmayı iyileştiremez. Fakat çürük elma onlarca sağlam elmayı etkileyebilir. Bir kuruma birkaç dürüst insan atamak, o kurumu kendiliğinden temizlemez. Çünkü belirleyici olan tek tek insanların ahlakı kadar, onları kuşatan düzendir.
Dürüstlük cezalandırılıyor, itaat ödüllendiriliyor ve denetim etkisizleştiriliyorsa en iyi insan bile zamanla yalnızlaşır. Bazıları uzaklaştırılır, bazıları sessizleşir, bazıları da sistemin davranış kalıplarını benimser.
Bu nedenle sorun yalnız çürük elmaları ayıklamak değildir. Elmaların konulduğu sandığı, depolama koşullarını ve çürükleri sürekli yukarı taşıyan mekanizmayı değiştirmektir.
Rant
Rant düzeninde zenginlik esas olarak üretimden, bilimden, teknolojiden ve emekten doğmaz. Kamu arazisinden, imar değişikliğinden, özelleştirmeden, devlet garantisinden, ayrıcalıklı krediden, içeriden bilgiden ve yapay biçimde yükseltilen varlık fiyatlarından elde edilir.
İşçi üretir, çiftçi yetiştirir, mühendis tasarlar, küçük esnaf yıllarca çalışır, milli üretici kendi toprağına ve insanına yatırım yapar. Fakat büyük zenginlik bu üretimin çevresinde kurulan ayrıcalık mekanizmalarında birikir.
Fon vurgunu iddialarını da yalnızca bazı kişilerin ahlaki zayıflığıyla açıklayamayız. Üretim ekonomisinin gerilediği, tasarruf sahibinin enflasyondan korunmak için borsaya ve fonlara itildiği, şirket değerlerinin ekonomik gerçeklikten kopabildiği bir düzende mali manipülasyon istisna olmaktan çıkar.
Bir tarafta hayat boyu çalışarak biriktirdiği parasını korumaya çalışan yurttaş, diğer tarafta kamusal bilgiye, siyasal ilişkilere ve piyasa araçlarına aynı anda ulaşabilen dar bir çevre vardır. Kârlı işlemler özelleştirilirken çöküşün maliyeti yüz binlerce yatırımcıya ve sonunda kamuya bırakılır.
Bu, kazancın kişiselleştirildiği, zararın toplumsallaştırıldığı klasik neoliberal düzendir.
Tutuklamalar Düzenin Temizlendiğini Gösterir mi?
Soruşturmanın yürütülmesi, delillerin toplanması ve sorumluların yargı önüne çıkarılması gereklidir. Fakat tutuklamaların başlamış olması, düzenin kendisini temizlediğini kanıtlamaz.
Adalet Bakanlığının açıklamasına göre Başsavcılık, 19 Ağustos 2026’da SPK’den bilgi ve belge istemiş; fonların tasfiye kararları 17 Eylül’de alınmıştır. Bakanlık süreci Cumhurbaşkanı’nın iradesi ve yakın takibiyle açıklamaktadır.[6]
Fakat resmî açıklamaların ortaya çıkardığı daha temel sorular vardır:
- SPK fiyat hareketlerindeki sistemik riski 2025’in son çeyreğinde gözlemlediyse neden yüz binlerce yatırımcının bulunduğu yapı bu kadar büyüdü?
- Düzenleyici kurumlar, portföy şirketleri, saklama kuruluşları, kamu bankaları ve Borsa İstanbul arasındaki denetim zinciri nerede koptu?
- Bu kurumlara yöneticileri kimler, hangi ölçütlerle atadı?
- Uyarıda bulunan kamu görevlileri oldu mu; olduysa ne yapıldı?
- Siyasetçilerle fon ve şirket yöneticileri arasındaki ilişkiler ne ölçüde incelenmektedir?
- Soruşturma yalnızca işlemleri gerçekleştirdiği iddia edilen kişilere mi uzanacak, yoksa bu sistemi kuran, koruyan ve denetlemeyen siyasal sorumluluk zincirine de ulaşacak mı?
Bu sorular cevaplandırılmadan birkaç kişinin tutuklanmasını “temizlik” diye sunmak, sistem krizinden bir kahramanlık hikâyesi çıkarmak olur. Aynı atama düzeni, aynı denetimsizlik ve aynı siyaset-sermaye ilişkisi devam ederse kişiler değişir ama mekanizma yaşamaya devam eder.
Gerçek Hesaplaşma Neyi Gerektirir?
Gerçek bir hesaplaşma, yalnızca daha fazla tutuklama ile de olmaz. Hukuku, kamu yararını ve yatırımcının hakkını birlikte güvence altına alacak bir kurumsal dönüşüm gerektirir.
Öncelikle iddianameler gecikmeden hazırlanmalı, bütün suçlamalar ve deliller kamu denetimine açık, adil yargılamalarda tartışılmalıdır. Tutukluluk cezaya dönüştürülmemeli fakat siyasi ve bürokratik unvanlar da ayrıcalık sağlamamalıdır.
Fonların gerçek yararlanıcıları, ilişkili taraf işlemleri, karşılıklı hisse alımları, tasfiye öncesindeki para hareketleri ve olağan dışı kazançlar açıklanmalıdır. Küçük yatırımcının kaybı, mahkeme kararlarıyla sorumlulardan tahsil edilmeli, zarar kamu bütçesine yüklenmemelidir.
TBMM’de bütün partilerin katılacağı gerçek yetkilere sahip bir araştırma komisyonu kurulmalı; SPK, BDDK, Borsa İstanbul, Takasbank, MKK, kamu sigorta şirketleri ve ilgili bakanlıkların yöneticileri açık oturumlarda hesap vermelidir.
Düzenleyici kurumların yönetimleri siyasal sadakatle değil, açık liyakat ölçütleriyle belirlenmelidir. Kamu görevinden ayrılan yöneticilerin hemen ertesi gün denetledikleri şirketlerin yönetim kurullarına geçmesini önleyecek güçlü kurallar getirilmelidir.
Siyasi partilerin ve seçim kampanyalarının finansmanı bütünüyle şeffaflaştırılmalıdır. Çünkü kara parayla, rantla ve fonlarla beslenen siyaset, kendisini finanse eden ekonomik ağı denetleyemez.
Stratejik bankacılık, sigortacılık ve sermaye piyasası kurumları kamusal planlama ve toplum denetimi altına alınmalıdır. Denetim için yalnız yukarıdan müfettiş göndermek yetmez. Denetim; çalışanların, meslek örgütlerinin ve yatırımcı temsilcilerinin katılımıyla sürekli hâle getirilmelidir.
En önemlisi de Türkiye, üretimden kopmuş mali rant modelinden çıkmalıdır. Tasarrufların spekülatif kazançlara değil sanayiye, tarıma, bilime, teknolojiye, konuta ve toplumsal ihtiyaçlara yöneldiği kamucu ve planlı bir ekonomi kurulmalıdır.
Hep Umduğumuz İnsanlar
“Hep umduğumuz insanlar” derken hiç kimseyi yargı kararı olmadan suçlu ilan etmiyoruz. Söylediğimiz şudur:
Kamu görevini parti sadakatine bağlayan, düzenleyici kurumlarla denetlenen şirketler arasındaki kapıyı kaldıran, üretim yerine ranta dayanan ve hukuku kişisel ilişkilere teslim eden bir düzende bu tür soruşturmaların benzer çevrelere uzanması şaşırtıcı değildir.
Dava dosyalarındaki kişisel suçlamaların doğruluğuna mahkemeler karar verecektir. Fakat siyasal düzen hakkındaki hükmü vermek için bu davaların sonucunu beklememiz gerekmiyor. Çünkü 131 fonun tasfiyeye girdiği, 455 binden fazla yatırımcının etkilendiği ve devletin özel bir geri kazanım kanunu çıkarmak zorunda kaldığı bir tabloda kurumsal çürüme zaten ortadadır.
Sağlam elmayı aynı çürük sandığa koyarak düzeni düzeltemeyiz. Görevimiz çürümeyi üreten siyaset, bürokrasi ve sermaye ilişkisini ortadan kaldırmaktır.
Mafya-tarikat-rant düzeni sürdükçe yeni fonlar, yeni isimler ve yeni “hiç ummadığımız insanlar” ortaya çıkacaktır. Ortada bir örgüt varsa bu Mafya-Tarikat ve Rant Düzeni örgütüdür. Ve bunlardan herşey umulur.
Çünkü bu düzende vurgun bir kaza değil sistemin çalışma biçimidir.
6. T.C. Adalet Bakanlığı, fon soruşturmasına ilişkin basın açıklaması, 8 Ekim 2026.
