İş Kanununun 41, 42 ve 43. maddeleri, çeşitli durumlarda fazla çalışmayla ilgilidir. Normal olarak beklenen, 44. maddenin hafta tatilinde çalışma, 45. maddenin de genel tatillerde çalışma olmasıdır. Ancak 44. maddede hafta tatilinde çalışmaya ilişkin bir düzenleme yoktur. Fazla çalışmaya ilişkin maddenin arkasından 44. madde olarak “Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma” gelmektedir. 46. maddenin başlığı “hafta tatili ücreti”dir. Ancak burada ele alınan, haftalık çalışma süresini tamamlayan kişiye çalışma karşılığı olmaksızın yapılacak ödemeye ilişkindir.
Diğer bir deyişle, İş Kanununda hafta tatilinde çalışmaya ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır.
Prof.Dr.Cem Kılıç, 28 Kasım 2018 günlü Milliyet Gazetesi’nde yayımlanmış “Hafta Tatilinde Çalışmak Yasak” başlıklı yazısında, hafta tatilinde çalışmanın yasak olduğunu belirtmekte ve şunları yazmaktadır:
“İşçilerin hafta tatilinde çalışmayı kabul ettiklerine dair onaylar gerek iş sözleşmeleriyle gerekse diğer iç hukuk kaynaklarıyla zaman zaman işverenlerce alınmaktadır. İşverenin bu yönde aldığı onaylar geçerlilik taşımamaktadır. Fakat dinlenme hakkı işçinin onayıyla dahi vazgeçemeyeceği bir hak olup, dolayısıyla, işçinin onay vermiş olması hafta tatilinin kullandırılmaması için bir gerekçe olmayacaktır. (…)
“Hafta tatilinde yapılan çalışmanın ücretini doğrudan fazla çalışma olarak kabul etmekte, işçi hafta tatilinde bir saat dahi çalışmış olsa da tam gün çalışmış gibi hesaba katılmaktadır.”
Bu değerlendirmeye göre, işçinin hafta tatilinde çalışmayı kabullendiğine ilişkin herhangi bir belge, hukuken bağlayıcı değildir. Böyle bir taahhüt ister işe girerken imzalanan iş sözleşmesinde, ister toplu iş sözleşmesinde, ister işverenin başka bir zaman imzalattığı bir taahhütnamede olsun, bu metin işçiyi bağlamaz. Kişinin kendi kararıyla bile vazgeçemeyeceği haklar vardır. Hafta tatili hakkı da bunlardan biridir.
Ancak diğer önemli konu, işçinin hafta tatilinde bir saat bile çalışsa kendisine tam gün gibi ücret ödenmesi zorunluluğudur.
Bu konudaki iki Yargıtay kararının bazı bölümleri aşağıda sunulmaktadır:
“22. Hukuk Dairesi 2014/23997 E., 2015/34572 K.:
“4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesi uyarınca, hafta tatili izni, yedi günlük zaman dilimi içinde kullandırılması gerekli yirmidört saatlik kesintisiz izindir. Yirmidört saatin altında bir süre haftalık izin verilmesi durumunda, usulüne uygun şekilde hafta tatili izni kullandırıldığından söz edilemez. Hafta tatili bölünerek kullandırılamaz. Buna göre hafta tatilinin yirmidört saatten az olarak kullandırılması halinde hafta tatili hiç kullandırılmamış sayılır. Açıklanan bu hususlar nazara alındığında, davacının hafta tatili gününde her ne kadar bir saat çalışmış ise de, bu çalışması karşılığında, bir günlük yevmiyesinin yüzde elli zamlı hesaplanarak ödenmesi gereklidir. Yazılı şekilde kabulle sonuca gidilmesi hatalıdır.”
“9. Hukuk Dairesi 2011/47981 E., 2013/34807 K.:
“Somut olayda; davacının apartman görevlisi olarak hafta tatili günlerinde çalıştığı dosya kapsamından anlaşılmaktadır. Hafta tatili kesintisiz kullandırılmak zorundadır. Hafta tatilindeki 1 saatlik çalışma dahi hafta tatilinin kesintiye uğraması olup, 1 saatlik çalışmada dahi işçi hafta tatili ücretine tam olarak hak kazanır.”
Hafta tatilinde çalışmanın yasak olmasına rağmen, birçok işyerinde hafta tatilinde çalışılmakta, toplu iş sözleşmelerine bu konuda hükümler konmaktadır.
İşçilerin önemli bir bölümü de, zorlaşan hayat şartları karşısında, hafta tatilinde çalışıp zamlı ücret almayı tercih edebilmektedir.
Özetle; işçinin hafta tatilinde çalışması yasaktır. İşçi, bu yasak ihlal edilerek çalışırsa, bir saatlik çalışma karşılığında bile tam günlük ücretini fazla çalışma zammı uygulanarak (toplu iş sözleşmesinde ayrı ve özel bir düzenleme yoksa, 2,5 yevmiye olarak) alması gerekmektedir.
Toplu iş sözleşmelerinde hafta tatilinde çalışma konusunda yer alan hükümlerden bazı örnekler aşağıda sunulmaktadır:
“Hafta tatilinde çalışan işçilerin ücretleri tatil ücretlerine ek olarak %150 zamlı (Yani hafta tatilinde çalışan işçilere o gün için çalışılmadan hak kazanılan hafta tatili ücreti de içinde olmak üzere, toplam 3,5 yevmiye) ödenir. Şu kadar ki, hafta tatili ücreti hesabında işçinin çalıştığı süreye bakılmaksızın toplam 3,5 yevmiye ödenir.”(Tekgıda-İş – Bunge Gıda, 2024-2025)
“Hafta Tatili
“İşçiler hafta tatili bakımından mevzuat hükümlerine tabidir. Çalıştırılmayan hafta tatili günleri için işçilere normal bir günlük ücretleri ödenir. İşveren talep ederse hafta tatili günlerinde çalışmaya işçiler peşin muvafakat vermişlerdir. Bu sürelere ait çalışma ücretleri hafta tatili ücretlerinden ayrı olarak fiili çalışma ücretlerinden % 100 zamlı olarak ödenir.” (Dok Gemi-İş – Gemak Gemi, 2023-2025)
“Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işçinin onayı alınarak fazla çalışma yaptırılabilir.” (Genel-İş – Ataşehir Bel., 2024-2026)
“Hafta tatilinde işçiler, 24 saat önceden rızaları alınmak suretiyle çalıştırılabilirler.” (Tekgıda-İş – Anadolu Efes, 2017-2019)
“İşçiler hafta tatilinde çalıştırılamazlar. Hak kazandığı hafta tatili gününde çalışacak olanlar için bu toplu iş sözleşmesinin 20. maddesindeki prosedür uygulanır ve çalıştığı hafta tatili günü için toplam 3 yevmiye ödenir. Hafta tatilinde çalıştırılan işçiler izleyen 30 gün içinde bir kez daha hafta tatilinde çalıştırılırlar ise bu madde gereğince yapılan ödemelere ek olarak kendilerine takip eden hafta içerisinde 1 gün izin verilir.”(Kristal-İş – Çimento İşveren Sen., 2017-2018)
“Hafta tatilinde, işyeri haricinde serbest bulunan işçi, olağanüstü halin veya arızanın giderilmesi için, işyerinden ayrıldıktan sonra işyerine çağırılması halinde 2 saate kadar olan çalışmalarda 2 saat, 2 saatten 4 saate kadar olan çalışmalarda 4 saat, 4 saatten 6 saate kadar olan çalışmalarda 6 saat, 6 saat ve üzeri çalışmalarda tam gün çalışmış sayılır.” (Tekgıda-İş – Barilla, 2024-2025)
“Hafta Tatili
“İşçiler hafta tatili bakımından mevzuat hükümlerine tabidir. Çalıştırılmayan hafta tatili günleri için işçilere normal bir günlük ücretleri ödenir. Acil hallerde işçilerin muvafakatı alınarak hafta tatili günleri çalıştırılabilirler.” (Dok Gemi-İş – Gisaş Gemi, 2023-2025)
“Hafta Tatili
“İşçiler hafta tatili bakımından mevzuat hükümlerine tabidir. Çalıştırılmayan hafta tatili günleri için işçilere normal bir günlük ücretleri ödenir. İşveren talep ederse hafta tatili günlerinde çalışmaya işçiler peşin muvafakat vermişlerdir. Bu sürelere ait çalışma ücretleri hafta tatili ücretlerinden ayrı olarak fiili çalışma ücretlerinden % 100 zamlı olarak ödenir.” (Dok Gemi-İş – Gemak Gemi İnşaat, 2023-2025)
“Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işçinin onayı alınarak fazla çalışma yaptırılabilir.” (Genel-İş – Ataşehir Bel., 2024-2026)
“Hafta tatilinde işçiler çalıştırılabilirler. Ancak, haklı mazeret beyan eden işçiler hafta tatilinde çalıştırılamazlar.” (Tekgıda-İş – Aroma Bursa Meyve Suları, 2017-2018)
