Gübre, yem, besicilik, süt ve et üreticiliği, tohum, silo, ilaç, zirai aletler ve makineler…
Hepsi birbirini tamamlayan tarımın köşe taşları…
Birinin eksikliği diğerlerini de etkiledi, birindeki tahribat, diğerlerini de sarstı.
Süt Endüstrisi Kurumunun, Gübre Fabrikalarının, Zirai Donatım işletmelerinin birinin bile satılması ya da
kapatılması, domino taşı etkisi yapıyor, yarımın, üreticinin ve ekonominin tamamında yıkım etkisi yaratıyordu.
Et ve Balık Kurumu da, kendi içinde parçalanamaz, eksilemez ünitelere sahipti.
İşçiler,
Kombinalar,
Soğuk depoları,
Satış mağazaları,
Lojmanları ve arsaları
*
Ancak özelleştirmeci hükümetler, bu kurumun da büyük kısmını sattılar ve kapattılar
Önemli tarımsal KİT’lerimizden Et ve Balık Kurumunun başına neler getirildiğini, hangi hükümet döneminde
neler olduğuna biraz yakından bakalım;
ÖNCE ET VE BALIK KURUMU
“Halka ucuz, sağlıklı et-balık temin etmek amacıyla üretmek ve üretilmesini teşvik etmek, piyasayı
düzenlemek, üreticiyi yetiştirmek…”
2005 sonrasında kurulan Et ve Süt Kurumu, EBK’yı böyle tarif ediyor.
Kurumun Ekim 1952 tarih ve 8221 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan kuruluş kanunu, amacı şöyle sıralıyor;
Hayvan ve balık nesillerinin ıslâh ve inkişaf (gelişmesi) ettirilmeleriyle alâkalı her türlü sınai, ticari ve
zirai teşebbüsler kurmak,
Her türlü teşkilât, fabrika, mezbaha, vasıta ve tesisatı kurmak ve işletmek…
Yurt içinde ve dışında örgütlenmek, şubeler, temsilcilikler açmak.
Amaca uygun şirketler, kooperatifler kurmak, şirketlere veya kooperatiflere katılmak.
Üretim vasıtaları ve hayvan ve piyasalarını tanzim ve anormal fiyat temevvüçlerini (çalkalanma,
dalgalanma)önlemek üzere tanzim satışlar yapmak.
Hayvan ve balık yetiştiricilerine destek olmak, kredi açmak…
1992 yılına geldiğimizde, kurumun yurt çapına yayılmış 35 işletmesi vardı.
Gelin başlarına neler geldiğine tek tek bakalım.
DEMİREL-İNÖNÜ (DYP VE SHP) HÜKÜMETİ
Sektördeki ilk saldırı 20 Kasım 1991 ile 25 Haziran 1993 arasındaki DYP-SYP iktidarı sırasındadır.
BALIKSAN bu dönemde satıldı.
ÇİLLER – KARAYALÇIN (DYP-SHP/CHP) HÜKÜMETİ
25 Haziran 1993 – 05 Ekim 1995 dönemindeki Çiller-Karayalçın Hükümeti, Et ve Balık Kurumu’na adeta
doludizgin saldırdı. Tam 13 kombinayı sattılar, lojmanları, depoları bile sattılar.
Ankara Et Kombinası
Afyon Et Kombinası
Suluova Et Kombinası
Malatya Et Kombinası
Kars Et Kombinası
Elazığ Et Kombinası
Şanlıurfa Et Kombinası
Tatvan Et Kombinası
Bayburt Et Kombinası
Bursa Et Kombinası
Erzincan Et Kombinası
Kastamonu Et Kombinası ve
Ağrı Et Kombinası bu dönemde satıldı.
Manisa, İskenderun, Gölbaşı ve Çerkezköy’deki Lojmanlar,
Soğuk Depo ve arsalar bu dönemde satıldı.
ECEVİT (DSP) AZINLIK HÜKÜMETİ
Et ve Balık Kurumu, Ecevit Hükümetin beş aylık (11 Ocak 1999- 28 Mayıs 1999) ömründe bile saldırı yaşadı.
Kayseri ve Erzincan Soğuk Depo arsaları, Malatya ve Sakarya Kombina arsaları ile Keskin, Siirt, Bala ve
Çelebi arsaları bu dönemde satıldı.
ECEVİT – BAHÇELİ – YILMAZ (DSP – MHP – ANAP) HÜKÜMETİ
28 Mayıs 1999 ile 18 Kasım 2002 arasındaki dönemde
Sivas Et Kombinası
Burdur Et Kombinası
Eskişehir Et Kombinası
Gaziantep Et Kombinası bu dönemde satıldı.
Ege Et Mamulleri İşletmesi bu dönemde satıldı.
Fatsa Et Kombinası, Samsun 19 Mayıs Üniversitesi’ne devredildi.
Çeşitli illerdeki 134 arsası satıldı.
Satmakla hızlarını alamadılar. Kurumun
Trabzon Balık Mamulleri Fabrikası’nı ve
Fatsa Balık Mamulleri İşletmesi’ni de kapattılar.
AK PARTİ HÜKÜMETLERİ
18 Kasım 2002 ile 2005 yılları arasında AK Parti Hükümetleri de kurumda çok sayıda özelleştirme ve kapatma
yaptı.
Kayseri Et Kombinası
Manisa Et ve Tavuk Kombinası
Haydarpaşa Et İşleme Tesisi
Zeytinburnu Et Kombinası
Kayseri Et Kombinası bu dönemde kapatıldı.
Konya Et Kombinası, Konya Meram Belediyesine
Kayseri Et Kombinası, Kayseri Büyükşehir Belediyesi’ne devredildi.
Samsun ve Mersin Soğuk Hava Depoları,
11 mağaza, 23 büro, 12 lojman, 4 arsa, 4 daire, 1 bina ve 131 taşınmaz satıldı.
*
2005 yılına kadar bu kuruma da saldırılar devam etti.
Kurumda çalışan işçiler Hak-İş’e başlı Özgıda-İş Sendikasının üyesiydi.
Kurumun birimleri satılarak yok edildikçe işçiler de başka sektöre naklediliyor ya da emekli ediliyordu. Böylece
Özgıda-İş’in üyeleri de eriyordu.
AKP yanlısı olduğu bilinen ve özelleştirmeye karşı olmayan Özgıda-İş Yöneticileri, işçilerini yitirme korkusu ile
AKP iktidarı ile görüşerek, kalan işletmelerin satılmasını durdurdu.
Satılanların bir kısmını geri alındı, yeni işletmeler açılmaya başlandı.
AKP iktidarı, Et ve Balık Kurumunun adını 2013 yılında Et ve Süt Kurumu olarak değiştirildi.
Et ve Süt Kurumu; Adana, Ağrı, Bingöl, Denizli, Diyarbakır, Erzincan, Erzurum, Sakarya, Sincan, Sivas, Trabzon,
Van Kombinaları, İstanbul Et İşletme Müdürlüğü ve Yozgat Et ve Süt Kombinası Müdürlüğü olmak üzere toplam 14
adet iş yeri ile faaliyetlerini sürdürmektedir.
Ancak yeni kurulan Et ve Süt Kurumu, ne yok edilen Süt Endüstrisi Kurumunun boşluğunu doldurabildi, ne de
Et ve Balık Kurumu’nun.
